Identiteit

Je verleden bepaalt deels wie je bent en kan gebruikt worden om richting te geven aan je eigen handelen, nu en in de toekomst. Wie ben ik en waar hoor ik bij? Het zijn deze hoofdvragen die opkomen als het thema  'identiteit' aan de orde wordt gesteld. 

In het verleden ligt het heden, in het nu wat worden zal (Bilderdijk).

Het begrip identiteit.

Je verleden bepaalt deels wie je bent en kan gebruikt worden om richting te geven aan je eigen handelen, nu en in de toekomst. Wie ben ik en waar hoor ik bij? Het zijn deze hoofdvragen die opkomen als het thema  'identiteit' aan de orde wordt gesteld. In de literatuur worden doorgaans twee betekenissen of  perspectieven van identiteit onderscheiden.  De eerste betekenis is de persoonlijke identiteit die verwijst naar begrippen zoals persoonlijkheid en zelfbeeld. De tweede  is de sociale identiteit; deze heeft betrekking op de groep en het groepslidmaatschap. Beide betekenissen zullen  bekeken worden in relatie tot cultuur, etniciteit en identiteitsvorming. 

Persoonlijke identiteit: persoonlijkheid en zelfbeeld

Persoonlijke identiteit heeft te maken met hoe een persoon zichzelf ziet. Je kunt een positief of negatief beeld van jezelf hebben. Dit wordt onder meer bepaald door de mate van zelfrespect en zelfvertrouwen die in eerste instantie gevormd worden binnen het gezin en familie. Affectie, betrokkenheid en aanmoediging zijn belangrijke condities voor ieder kind, wil het een gezonde identiteit ontwikkelen, ongeacht zijn etnische achtergrond. 

Naast de ouders is ook de directe sociale omgeving waarin kinderen opgroeien van invloed op de vorming van identiteit en eigenheid. Cultuurkenmerken en met name de taal worden worden binnen de eigen familie en kring uitgedragen. Zo zal bijvoorbeeld aan de meeste Molukse kinderen de waarde en positieve kanten van de Molukse cultuur en traditie worden overgedragen en zullen, net zoals dat bij andere groeperingen gebeurt, de negatieve kanten eerder gerelativeerd of ontkend worden.

Vanaf de adolescente fase wordt de omringende samenleving belangrijker. Men wordt bewust van etnisch culturele verschillen waardoor de eigen culturele referentiekader een deel van haar vanzelfsprekendheid verliest. Negatieve boodschappen uit de samenleving en allerlei ongelijkheden vallen op. Discriminatie, vooroordeel en racisme hebben hun invloed op de wijze waarop men zichzelf ziet en beleeft. Een voortdurende onzekerheid over acceptatie en respect kan zijn sporen  na laten. Hierop zijn 2 reacties mogelijk: men kan zich afkeren en afzetten van de samenleving of juist proberen om zo min mogelijk op te vallen en zich stilzwijgend aan te passen. Een voorbeeld van een (schijnbaar) geruisloze integratie in de Nederlandse samenleving is die van de gemengdbloedige groep van Indische Nederlanders. (De benamingen Indisch of Indische Nederlanders werden voor met name Indo-Europeanen gangbaar  na de Tweede Wereldoorlog toen zij het Nederlandschap kregen of herkregen).   Het parool dat binnen deze groep werd aangehangen was: gedraag je je zo Hollands mogelijk, val niet (negatief) op, maar blink wel uit om sociaal-economisch hoger op te komen. Het  was een overlevingsstrategie die de Indo's in de sterk gelaagde koloniale samenleving toepasten. Rechtsposities (ongeveer vanaf het midden van de 19e eeuw) waren afhankelijk van huidskleur en ras.  Hoewel de Indo's tot de Europeanen gerekend werden, was er toch sprake van achterstelling en racisme. Zo was er bij werkgevers een uitgesproken voorkeur voor werknemers die een opleiding in Europa hadden genoten. Ook voerde het gouvernement een ontmoedigingsbeleid ten aanzien van gemengde huwelijken. De posities van de Indo-Europeanen waren in Nederlands-Indie regelmatig in gevaar en was er altijd de dreiging om buiten de Europese gemeenschap te worden geplaatst of terecht te komen. Ze verkeerden vaak in onzekerheid. In hun kwetsbaarheid voelden ze zich gedwongen in hoge mate Europees te gedragen, daarbij hun culturele achtergrond, hun Indo-identiteit zo veel mogelijk te verbergen of zelfs te verloochenen. De eerste generatie Indische migranten gaven dit overlevingsgedrag door aan hun kinderen. Het van kinds af aan wegstoppen van je etnische identiteit kan leiden tot een belemmering van de positieve psychologische werking die de beleving en expressie van etnische identiteit kan hebben (Verkuyten, 1998). Er kan sprake zijn van schaamte over, verwarring om of worsteling met je etnische identiteit.